Στα άρθρα που μιλάνε για τις διαπραγματεύσεις του Γιάνη Βαρουφάκη και του Αλέξη Τσίπρα με του Ευρωπαίους ακούμε συχνά για τη «θεωρία παιγνίων» και το «δίλημμα του φυλακισμένου». Μπορεί να έχουμε μια ιδέα σχετικά με το τι είναι η «θεωρία παιγνίων» (κλάδος των μαθηματικών που μελετάει τη στρατηγική μεταξύ ανταγωνιστών), τι είναι όμως αυτό το περήφιμο «δίλημμα»;

«Το «δίλημμα του φυλακισμένου» εξετάζει τις στρατηγικές επιλογές λογικά σκεπτόμενων παικτών που εμπλέκονται σε ανταγωνιστικές καταστάσεις.

Δύο άτομα συλλαμβάνονται από την αστυνομία σαν ύποπτοι διάπραξης κάποιων εγκλημάτων. H αστυνομία δεν έχει όλα τα απαιτούμενα στοιχεία για να τους κατηγορήσει, οπότε τους βάζει σε χωριστά δωμάτια, εμποδίζοντάς τους να έχουν οποιαδήποτε επικοινωνία. O εισαγγελέας επισκέπτεται και τους δύο, τον καθένα χωριστά, και κάνει στον καθένα την εξής πρόταση:

  • Αν καταθέσει εναντίον του άλλου (και ο άλλος δεν μιλήσει) τότε η συνεργασία αμοίβεται με άμεση απελευθέρωση, ενώ ο «άλλος» θα φάει 12 χρόνια.
  • Αν δε μιλήσει ούτε αυτός ούτε ο άλλος θα φάνε και οι δύο από 1 χρόνο φυλακή για ήσσονος σημασίας αδικήματα για τα οποία η αστυνομία έχει αποδείξεις.
  • Αν καρφώσουν και οι δύο ο ένας τον άλλον τότε θα φάνε 4 χρόνια ο καθένας.

Ποιά είναι η αναμενόμενη ορθολογικά «βέλτιστη» στάση του καθενός απ’ τους κρατούμενους; ρωτάει η θεωρία παιγνίων.

Θυμίζουμε ότι «ορθολογισμός» για τους ειδικούς αυτού του μοντέλου είναι να κοιτάει ο καθένας το συμφέρον του, δηλαδή είτε το μέγιστο όφελος είτε την μικρότερη ζημιά του, λαμβάνοντας υπόψη του ότι και ο άλλος (ο «αντίπαλος»…) θα κάνει το ίδιο. Σύμφωνα λοιπόν με την θεωρία, ο κάθε κρατούμενους, ας πούμε ο Α και ο Β, έχει τις πιο κάτω επιλογές:

Eπειδή ο Α δεν μπορεί να εμπιστευτεί «λογικά σκεπτόμενος» τον Β ότι θα κρατήσει το στόμα του κλειστό (οπότε, κρατώντας κι αυτός το δικό του, «κερδίζει» την μικρότερη ποινή), καρφώνει. Eπειδή και ο Β απ’ την μεριά του κάνει τις ίδιες σκέψεις και τους ίδιους υπολογισμούς, καρφώνει επίσης. Kατά την θεωρία παιγνίων η ευτυχής (και πλήρως ορθολογική κατάληξη) του διλήμματος είναι οτι γίνονται ο ένας ρουφιάνος του άλλου και τρώνε από 4 χρόνια φυλακή.»  perierga.gr

Προφανώς το ιδανικό είναι η αμοιβαία υποχώρηση, οπότε και τιμωρούνται με ποινή ενός έτους ο καθένας. Εξετάζοντας όμως κάποιος το να κρατήσει την σιωπή του, άρα την υποχώρηση, σκέφτεται «ή ο άλλος θα είναι σωστός απέναντί μου και θα μείνω ένα χρόνο μέσα, ή όχι και θα μείνω 12». Εξετάζοντας την αντίθετη περίπτωση σκέφτεται ότι «αν εγώ ενεργήσω ενάντια στον άλλο, θα μείνω μέσα ή 4 χρόνια, ή καθόλου!»

Προφανώς η λογικότερη κίνηση είναι να καρφώσεις τον άλλο και να ελπίζεις να μη κάνει και αυτός το ίδιο. Η λογική κίνηση όμως δεν είναι αυτή που συμφέρει τους δύο «παίκτες». Αυτό που τους συμφέρει είναι να κρατήσουν και οι δύο τη σιωπή τους και να τιμωρηθούν μόνο με έναν χρόνο.

Τι γίνεται αν, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, επαναληφθεί η διαδικασία για κάποιο άλλο αδίκημα; Αν και οι δύο διάλεξαν την λιγότερο λογική αλλά πιο συμφέρουσα λύση της σιωπής, πιθανότατα θα διαλέξουν το ίδιο και θα συνεχίσουν τη συνεργασία τους με αμοιβαίο κέρδος. Σε αντίθετη περίπτωση, όπου ένας ή και οι δύο αποφάσισαν να εναντιωθούν στον άλλο «παίχτη», δεν υπάρχει η απαραίτητη εμπιστοσύνη και είναι πολύ δύσκολο να ξεκινήσει μια συνεργασία.

Με αυτό το δίλημμα παρομοιάζουν πολλοί τις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ. Μπορούμε αμφότεροι να υποχωρήσουμε λίγο για το κοινό συμφέρον, ή επιζητώντας και οι δύο το καλύτερο, όπως είναι λογικό, τελικά κάνουμε ζημιά στον εαυτό μας; Μπορούμε να εμπιστευόμαστε την αντίπαλη πλευρά και τώρα, αλλά και στο μέλλον;

Για να δείτε στο apopseis την πορεία των διαπραγματεύσεων μέσα από τα μάτια των αρθρογράφων μας πατήστε εδώ!

 

Advertisements